80. Rocznica Pacyfikacji Woli Zarczyckiej
W dniach 17-20 czerwca br. odbyły się obchody 80. Rocznicy Pacyfikacji Woli Zarczyckiej, jednego z najtragiczniejszych wydarzeń w historii naszego regionu.
Obchody rozpoczęły się „Rowerowym Rajdem Pamięci 1943”, którego ośmiokilometrowa trasa wiodła wokół przysiółków sołectwa otoczonych 80 lat temu przez wojska niemieckie. Na rowery wsiadło kilkadziesiąt osób, w tym całe rodziny, aby w aktywny sposób uczcić pamięć o swoich przodkach. Po południu na placu szkolnym miał miejsce Piknik Militarny. Licznie przybyli mieszkańcy mogli obejrzeć wystawy sprzętu Wojska Polskiego i WOT-u, rekwizyty, broń i umundurowanie grup rekonstrukcyjnych, przejechać się zabytkowym samochodem ciężarowym oraz skosztować grochówki wojskowej. Nie zabrakło również atrakcji dla najmłodszych. W trakcie pikniku miała miejsce także premiera albumu „1943-2023”, opracowanego przez Magdalenę Piechowską. Ukazuje on fotografie Wiesława Łuksika i Doroty Smycz wykonane w 2018 roku w trakcie rekonstrukcji pacyfikacji, w którą zaangażowało się kilkuset mieszkańców, w wielu przypadkach potomków pomordowanych. Zwieńczeniem pierwszego dnia obchodów był wspólny śpiew piosenki wojskowej i patriotycznej.
W niedzielę 18 czerwca odbyła się uroczysta Msza św. w intencji ofiar i ich rodzin. Eucharystię poprzedził program artystyczny w wykonaniu młodzieży z miejscowej Szkoły Podstawowej, która w sposób szczególny celebruje pamięć o pacyfikacji w lokalnym środowisku. W trakcie homilii ks. arcybiskup Adam Szal nawiązał do zwyczaju święta paschy. – „Młodzież i dzieci są wprowadzane w nasze uroczystości i w pamięć o historii. Tutaj powtarza się starotestamentalny zwyczaj, w którym chłopiec pyta dlaczego się spotykamy. Dziś młodzież zapytała w programie artystycznym, co takiego stało się 80 lat temu w Woli Zarczyckiej. Jednocześnie krew naszych pomordowanych braci woła o to, żeby Polska była taką, jaką sobie wymarzyli Ci, którzy zginęli. By była sprawiedliwa, wolna od niesprawiedliwości, krzywdy i zła” – zaznaczył metropolita przemyski. Burmistrz Andrzej Rychel w swoim wystąpieniu podziękował wszystkim, którzy przez wiele miesięcy pracowali nad przygotowaniem obchodów oraz ich uczestnikom. – „Udział mieszkańców w obchodach rocznicowych, w tak licznym gronie to dowód na to, że pamiętamy, że szanujemy i czcimy naszą historię, że mamy w sercu zakorzenioną wiarę i miłość do Boga, Ojczyzny i drugiego człowieka” – powiedział burmistrz. Głos zabrał także poseł Jerzy Paul. – „80 lat temu na „wale” płynęła krew niewinnych ludzi, którzy zginęli za to, że chcieli żyć w wolnej Polsce. My dzisiaj walczyć nie musimy. My tą wolność tylko szanujmy, mówmy o niej i dbajmy o nią” – podkreślił poseł. Dalsza część uroczystości odbyła się na „wale”. Apel Poległych poprowadził porucznik Łukasz Ogonek z udziałem Kompanii Honorowej 16. Batalionu Saperów w Nisku. Następnie miała miejsce salwa honorowa i złożenie wieńców pod Pomnikiem Pamięci Ofiar Pacyfikacji przez obecnych na obchodach przedstawicieli władz państwowych i samorządowych, służb mundurowych, organizacji kombatanckich oraz organizacji pozarządowych działających na terenie sołectwa. Wieczorem w tym samym dniu odbył się koncert Orkiestry Wojskowej w Lublinie pod kierownictwem por. Pawła Kołodzieja. Licznie zgromadzona publiczność w miejscowym kościele parafialnym mogła usłyszeć najpiękniejsze pieśni patriotyczne oraz utwory znane z polskich filmów i seriali.
19 czerwca br. w Szkole Podstawowej w Woli Zarczyckiej odbyła się konferencja edukacyjna oraz otwarcie wystawy Instytutu Pamięci Narodowej upamiętniająca walkę Polaków podczas II wojny światowej. Prelekcję na temat walk o niepodległość toczących się w naszym regionie wygłosił dr Wojciech Hanus, pracownik Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN. Uczniowie szkół z terenu gminy mogli zobaczyć także film przedstawiający rekonstrukcję pacyfikacji oraz odwiedzili miejsce pamięci ofiar, gdzie nauczyciel historii opowiedział o wydarzeniach, które rozegrały się 80 lat temu.
Obchody zakończyły się 20 czerwca Mszą św. i różańcem wspominkowym. Pod Pomnikiem Ofiar Pacyfikacji złożono także kwiaty i zapalono znicze. Zebrani wzięli udział również we wspólnym śpiewaniu pieśni patriotycznych.
Organizatorami uroczystości rocznicowych był samorząd Miasta i Gminy Nowa Sarzyna oraz Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, a współorganizatorami Szkoła Podstawowa im. Prymasa Tysiąclecia, parafia, OSP, PUKS „Azalia”, stowarzyszenie „Nasza Wola” w Woli Zarczyckiej, Powiat Leżajski, IPN oddział w Rzeszowie.
Przypomnijmy, 20 czerwca 1943 r. oddziały hitlerowskie, w odwecie za wpieranie AK, przeprowadziły pacyfikację wsi. Zatrzymano 700 mężczyzn, których podzielono na cztery grupy: na wypuszczenie na wolność, wywiezienie do obozów, wywiezienie do więzień oraz skazanych na śmierć przez rozstrzelanie.
Akcja niemieckiego okupanta rozpoczęła się w nocy, kiedy to Wola Zarczycka, z wyjątkiem przysiółków: Łoiny, Parszywka i Flisy, została otoczona. Do wsi wjechały samochody, jadący z nich hitlerowcy mieli za zadanie przeszukiwanie domów i zabudowań gospodarczych. Aresztowanych gromadzono na dziedzińcu szkolnym, gdzie nakazano im kłaść się twarzą do ziemi. W budynku szkoły hitlerowcy zorganizowali sąd. O tym, który z zatrzymanych otrzyma wyrok śmierci decydował - siedzący za parawanem w szkolnej sali - konfident, dokonujący selekcji aresztowanych. W ten sposób skazano na śmierć 76 mężczyzn. Skazanych prowadzono przez podwórze plebańskie na wał. Tam kazano im uklęknąć na jedno kolano i strzałem w tył głowy zabijano.
O ofiarach pacyfikacji przypomina pomnik znajdujący się w sąsiedztwie kościoła oraz znajdująca się obok niego Droga Krzyżowa.
FOTOGALERIE:
Rowerowy Rajd Pamięci 1943
Fotorelacja z Pikniku Militarnego
Fotorelacja ze Mszy Św. i złożenia wieńców
Fotorelacja z koncertu Orkiestry Wojskowej z Lublina
Piotr Sowa
